IranSculpture.ir
تحقیقی - خبری - پژوهشی جامع ترین سایت تخصصی هنر مجسمه سازی ایران
بازگشت سفال و سرامیک
[1] ...................................................................................................................... [ضرورتی بر قضاوت تخصصی]
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
ضرورتی بر قضاوت تخصصی
امید قجریان

دوهفته‌نامه هنرهای تجسمی تندیس، شماره نود و دو، ص26.
عنوان :
نویسنده:
مترجم:
منبع:
--------------------------------------------------------------------------------------------------------

نقدی بر هشتمین بی‌ینال سفال، سرامیک و آبگینه
هشتمین بی‌ینال سفال، سرامیک و آبگینه ایران بعد از چندین سال وقفه و علی‌رغم برنامه زمان‌بندی ارایه شده، سوم بهمن‌ماه 1385 و پس از یک ماه نمایش عمومی به کار خود پایان داد و بعد از این همه نگاه‌ها به بی‌ینال نهم و در جهت هر چه بهتر شدن آن دوخته شده است.
ضمن ارج نهادن به تلاش و کوشش برگزارکنندگان این نمایشگاه مهم در حیطه‌ی هنر ارزشمند سفال، سرامیک و آبگینه، باید اذعان داشت که هرچند این نمایشگاه در نوع خود موفقیت‌های قابل توجهی را به دست آورده و به لحاظ کمی، سطح وسیعی از هنرمندان را پوشش داده است اما همه این دستاوردها مانع از نقد جدی و منصفانه این رویداد مهم هنری نخواهد بود.
1ـ هنر سفال و سرامیک و آبگینه ایران دارای پیشینه‌ایی قابل توجه و در عین حال تأثیرگذار در دوران مختلف بوده است. بنابه مدارک موجود، در تمامی منابع این هنر، ایران دارای جایگاه ویژه و ممتازی در سفال‌گری است. اما اعتبار این هنر برگرفته از دوران درخشان سفال‌های ایرانی قرن‌های سوم تا ششم هجری است که داریا هویت و شاخصه منحصر به فرد خود است. اما متأسفانه در قرن‌های بعدی این اعتبار و قدرت، که امروزه به لحاظ تجسمی و بصری قابل توجه‌اند جایگاه خود را به تزیینات پرشمار و صرفاً خوش‌رنگ و لعاب فرو می‌کاهد.
پیشینه و اعتبار سفال‌های نیشابور، سمرقند، کاشان، ری و مازندران مسلماً به لحاظ تکنیک و فن‌آوری انواع رنگ‌های ساده زیر رنگی و رو رنگی نیست. بلکه وجه درونی و ارزشمند این آثار است که در نهایت سادگی، نشان محکمی از بودگی و زندگی در خود داراست و این همه هویت سفال‌های ایرانی را رقم می‌زند.
اکنون سوال مهم این است که چنین اعتباری در جهت‌گیری نمایشگاه سفال و سرامیک معاصر ایرانی نمی‌تواند شامل یک‌سری برداشت‌های روبنا و سطحی از سفال‌های گذشته گردد و به نام سنت‌های اصیل و یکه ایرانی مورد تشویق قرار گیرد. البته هنرمند معاصر ایرانی میراث خوار سنت‌های ارزشمند فرهنگی خود است. اما نکته مهم در سفال‌های امروز ایرانی، پرداختن صرف به تکنیک‌های گذشته نیست بلکه آن‌چه اعتبار و ارزش می‌یابد اندیشه و بینش درونی هنرمند ایرانی است که با کشف عمق حالات درونی سلوک ایرانی به تجربه اصیل و نو در حیطه‌ی سنت‌های محکم خود دست می‌یازد و در نهایت به ویژگی کاملاً شخصی در آثارش می‌رسد که هر زمان نو به نو می‌شود وگرنه احیا و نمونه‌سازی‌های گذشته، هیچ‌گاه نشان از سنت فرهنگی زنده ایرانی در خود ندارد و سفال‌های معاصر ایرانی را در حد نمونه‌های مولاژ موزه‌ای فرو می‌کاهد.
2ـ امروز در قیاس با گذشته، سفال ایرانی مطمئناً دوران غنا و شکوفایی را اطی نمی‌کند. به خصوص این مهم در مورد سفالگری سنتی امروز ایران صادق است، با احتمتواضعانه و خاموشانه به تولیدات هنری خود مشغولند، لازم است در بحث علمی به این نکته پرداخته شود که به کار بردن عناوینی چون «مکتب تبریز» و یا «مکتب شاهرود» و یا هر چه از این دست در بی‌ینال‌های هنری نمی‌تواند صحیح و مورد توجه باشد. اگر منظور از مکتب، نوع به کارگیری تکنیک و شیوه خاصی از سفالگری است جای بحث دارد، چراکه فی‌المثل تکنیک ساخت بدنه‌های خمیر سنگی (Stone paste) تبریز تفاوتی با شهرهای مند گناباد و یا شهررضا و دیگر نقاط ایران ندارد و اصولاً تکنیک و شیوه‌های به کارگیری سفال و سرامیک سنتی ایرانی در حال حاضر نسبت به دوران گذشته افول جدی داشته است؛ همان‌طور که مسلماً مینیاتورهای امروز ا یرانی واجد این صفات نمی‌گردند. در حالی که در سنت نگارگری ما مکاتب مختلفی چون مکتب هرات مکتب شیراز و یا مکتب تبریز پذیرفته شده است. بر این اساس می‌توان سفال‌گری گذشته ایران را در قامت یک مکتب به شمار آورد همچون سفال‌های مکتب نیشابور یا مکتب کاشان و غیره.
3ـ در همه بی‌ینال‌ها و نمایشگاه‌های مهم و با این وسعت استفاده از مکان مناسب، با شرایط معمول چیدمان و نورپردازی، در واقع امری بدیهی و حق طبیعی همه هنرمندان شرکت کننده در نمایشگاه است. آثار هنری ارزشمند در فضای مطلوب خود دیده می‌شوند و چنانچه این امکان در دسترس هنرمند قرار نگیرد بخش قابل توجهی از ذهنیات هنرمند شکل نیافته و یا ناقص می‌ماند. بی‌ینال سرامیک هشتم این نقص مهم و جدی را به همراه داشت چراکه فضای محدود «مرکز فرهنگی و هنری صبا» در کنار استندهای نامناسب و محدود آن، نمایش مطلوب آثار هنرمندان را با ناکامی مواجه کرده است.
فواصل دید نامناسب، در کنار نورپردازی غیرقابل قبول نمایشگاه چیدمان آثار هنرمندان را به صورت فشرده و سرسری ارایه داده بود که حتی آثار با ارزشی در این شرایط، کاملاً مهجور و دور از دسترس قرار می‌گرفته‌اند و چنان‌چه در شرایط مناسب‌تری چیده می‌شدند، شرایطی کاملاً متفاوت پیدا می‌کردند.
4ـ بی‌ینال سفال و سرامیک دارای ویژگی‌ها و شرایط مخصوص به خود است. فصل مشترک همه‌ی آثار بی‌ینال به نوع ماده و جنسیت اثر برمی‌گردد. اما همین مسئله مجوزی بریا ورود هر اثری با جنس سفال و سرامیک نمی‌گردد. طبیعتاً سفال و سرامیک داریی منطق و ویژگی مخصوص به خود است که از جنسیت منحصر به فرد آن سرچشمه می‌گیرد و زمانی که این ویژگی به ساخت اثر هنری تسری می‌یابد دارای شرایطی کاملاً یکه و ویژه می‌گردد.
تنزل ذائقه‌ها به داروی‌های چندگانه، امری نادرست و غیراصولی در بی‌ینال‌ها محسوب می‌گردد و مطمئناً قضاوت در حیطه‌ی سفال و سرامیک همچون هر رشته‌ی تجسمی دیگر، یک قضاوت عمومی نیست بلکه کارشناسان و صاحب‌نظران حیطه‌ی خود را دربرمی‌گیرد.
چنان‌چه فی‌المثل در دید یک کارشناس ورزیده تجسمی سفال‌های ساده نیشابور بسیار ز یباتر از سفال‌های صرفاً خوش‌رنگ و لعاب دوره صفویه دیده خواهد شد. همانگونه که مثلاً عکاسی منطق تصویری و تجسمی مخصوص به خود را داراست که بسیار متفاوت‌تر از منطق تجسمی نقاشی شکل می‌گیرد و توسط کارشناسان حیطه‌ی خود مورد نقد و پرسش و قضاوت قرار می‌گیرد، سفال و سرامیک امروز ایران نیز شامل این قانون کلی می‌گردد. هرچند بی‌ینال هشتم نشان داد که مسئله مهم سفال و سرامیک ایران امروز صرفاً پرداختن به تکنیک‌های مختلف و ساخت لعاب‌های صرفاً خوش‌رنگ لعاب نیست و خلاء اصلی در واقع دانش و بینش سرامیک است. با همان نسبت این انتظار هم وجود داشت که داورانی از اهالی سرامیک در مورد توانایی‌های هنرمندان جوان به قضاوت بپردازند و در نهایت ارزش بصری و یا شاید سرامیکی سفال‌های نیشابور نسبت به دوره‌های بعد بیشتر دیده می‌شد.
سفال‌هایی که به غیر از حضور مواج زندگی چیزی بیشتر از خود نداشتند. خلایی که صرفاً با تکنیک‌های مختلف پر نمی‌شوند و امیدواریم در بی‌ینال نهم به ابعادی از این بودگی در سفال معاصر ایرانی برسیم.

 [1]


فراخوان جشنواره های داخلی
فراخوان جشنواره های خارجی
100 سال مجسمه سازی نوین جهان
جشنواره های بین المللی
مقالاتی پیرامون هنر و زیبایی شناسی
معرفی کتاب
مقاله شناسی
پایان نامه های مجسمه سازی

اخبار انگلیسی
مقالات انگلیسی


درباره ما
تماس با ما
info@iransculpture.ir
IranSculpture@yahoo.com