IranSculpture.ir
تحقیقی - خبری - پژوهشی جامع ترین سایت تخصصی هنر مجسمه سازی ایران
بازگشت مطالب و مقالات مجسمه سازی
[1] 2 .............................................................................................. [کلیاتی در اصول و ضوابط مجسمه‌های شهری ]
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
کلیاتی در اصول و ضوابط مجسمه‌های شهری
حمید شانس
----------
نشریه مجسمه – انجمن مجسمه‌سازان ایران شماره پنج ص 62-63
عنوان :
نویسنده:
مترجم:
منبع:
--------------------------------------------------------------------------------------------------------

گسترش و تغییر چهر شهرها، ایجاد مسائل جدید شهری، طرح مباحث تازه پیرامون خودآگاهی محیطی، رشد مستمر کیفیت محیط شهری، انسانی شدن طراحی محیط و مصنوعات انسانی همگی نگاه تازه به مباحث فعالیت‌های کیفی انسانی را طلب می‌کند. در این رهگذر فرمهای محیطی معنا و ابعاد تازه یافته‌اند و مباحث چگونگی استفاده از آن در نیازمندی‌ها و ضرورت‌های شهرهای کنونی را با اهمیت‌تر و همچنین پیچیده‌تر می‌نماید.
در این مقوله مجسمه‌سازی محیطی روزبه‌روز جایگاه متفاوت‌تری را کسب می‌کند در حالیکه در کشور ما دامنه استفاده ده از مجسمه‌های شهری از رفتار سنتی فراتر نرفته و تنها دو عرصه تزئین محیط و یا به عنوان ابزار بیان فرهنگی را در بر می‌گیرد.
مقاله زیر کوششی در بررسی و معرفی اجمالی انواع مجسمه‌های محیط، خصوصیت کلی و ضروریات نیازمندی‌های سیمای شهری در استفاده از هنر مجسمه‌سازی که در این بررسی مجسمه‌سازی نه به عنوان تزئین شهری بلکه به مثابه ضرورتی ناگزیر در ارتقاء و بهبود کیفیت بصری محیط در نظر قرار می‌گیرد. امروزه تحول شگرفت در مسائل و نیازمندیهای شهری، رشد سریع و بی‌رویه‌ی گسترش شهرها، منجر به تغییر یکباره چهره شهرها انجامیده است و بکلی چهره و منظر شهرها را دگرگون نموده است.
تغییر سمای شهری مشکلات عدیده‌ای را دامنگیر چهره شهرهای نوین نموده است که اهم آن عبارتند از:
الف) شلوغی و بی‌نظمی بصری
ب) آلودگی بصری
ج) عدم هویت بصری

هر چه فضای شهری فشرده‌تر و ملموس‌تر می‌گردد بی‌نظمی و عدم هویت بصری بیشتر رخ می‌نماید و پیامدهای نامطلوب ناشی از چهره بیمار شهری، عدم سهولت در ارسال و دریافت پیامهای بصری محیط، تحریک بعدی و فرسودگی روانی و سلب آرامش، عدم ایجاد ارتباط مناسب و احساس تعلق با محیط و عدم ایجاد انگیزه فعالیت و بیشتر احساس می‌شوند.
با توجه به تأثیر شگرف محیط زندگی بر روان و فعالیت انسان و اهمیت نیاز به انسانی کردن هر چه بیشتر سیمای فضای زندگی، کوشش در جهت بهبود چهره شهرها هم راستا با تلاش جهت بهبود عملکرد شهرها در جهت انسانی شدن زندگی انسان ضروری است. لذا مجسمه‌سازی محیطی بایستی سویه عمل خود را در جهت حل این معضلات قرار دهد تغییر یکباره چهره شهر بواسطه دگرگونی بنیادین در معماری و شهرسازی از یک سو و کشف گستره‌ی نوین در عرصه تفکر و عمل مجمسه‌سازانه از سوی دیگر، ارتباط محیط معماری و مجسمه‌سازی را کاملاً دگرگون کرده است.
مفهوم حجم به منزله فضای سازمان یافته، عرصه‌ای پیوسته بین مجسمه‌سازی، معماری و طراحی محیط است. از این نظر شهر قبل از هر چیز از پویش و آمیزش فضا و ساختارها شکل می‌یابد.
سازماندهی محیط شهری به منزله فرم و فضای سازمان یافته، تقلیل آلودگی‌های بصری، ایجاد وحدت بیشتر در ساختار فضا و احجام شهری، هویت بخشی به عناصر و فضاهای شهری به مثابه عناصر دیواری و ایجاد امکان سهولت در ارسال و دریافت پیامدهای بصری، نیازمندی‌های عمومی تغییر چهره شهری است که می‌تواند تأثیر فضاهای عمومی به شهر را بهبود بخشد.
اضافه نمودن بی‌قاعده حجم مانند اضافه نمودن هر عنصر بصری فعال دیگر می‌تواند به گسترش اغتشاش و بی‌سامانی بینجامد. مجسمه‌های محیطی به عنوان عنصری از محیط شهری می‌بایست با توجه به ضوابط و نیازمندیهای کلی شهری و نیازمندی‌ها و خصوصیات بصری چهره شهری انتخاب و نصب گردند تا به شلوغی بیشتر محیط شهری نیافزاید و از کارائی و تأثیر مجسمه نکاهد. از این رو ضرورت دسته‌بندی انواع مجمسه‌های شهری و نحوه ارتباط آن با محیط شهری احساس می‌شود و اساس نوع عملکرد مجسمه‌های شهری می‌توان تقسیم‌بندی ذیل را در نظر قرار داد:

الف) محیط به مثابه کیفیتی مجسمه‌دار و ساختار فرم و فضای شهر با تاکید بر کیفیت بصری آن
سیمای شهری در وهله نخست از پویش و آمیزش ساختمان و فضا شکل می‌یابد و ارتباط فرم و فضا به مثابه عنصر اصلی سیمای شهری ضرورت مدنظر قرار دادن قاعده‌های عام سازماندهی فضا را ناگزیر می‌کند.
مجسمه‌سازی دانش ساختار فرم و فضا است. ضرورت تغییر در سیمای شهری به ناچار می‌بایست از مجموعه امکانات متنوع و ممکن این دانش جهت مناسب‌ترین و سهل‌ترین و در دسترس‌ترین طرق ممکن و نتیجه بخش‌ترین تغییرات استفاده کند. مجموعه وسیع دستاوردهای مجسمه‌سازی نوین در عرصه‌های نظری و عملی (شیوه‌ها و طرق سازماندهی فضائی، پیکره‌سازی به معنای ساختارسازی و مونتاژ کاری، پیکره‌سازی به عنوان فضای سازمان یافته بجای حجم موجود در فضا پیرامون، ارتباط حجم تندیس‌وار و عنصر معمارانه، مجسمه‌سازی به مثابه محیط و بکارگیری امکانات متنوع مواد) عرصه گسترده‌ای است که متناسب با نیازمندی‌های ساختار شهری روش‌های سازماندهی بصری ساختار فضائی شهر را در دسترس قرار می‌دهد. نباید فراموش کرد تحویل و کشف گستره‌های نوین در عرصه تفکر و عمل مجسمه‌سازانه خود معلول آن عواملی است که رشد و توسعه توانائی‌ها و نیازمندی‌های نوین بشری و تغییر چهره زندگی بشری را رقم زده است طبیعی است برای جوابگویی به این نیازمندی‌ها استفاده از تمامی گستره تفکر و عمل مجسمه‌سازانه لازم باشد.
لذا بررسی امکان و سعی در ارائه رهنمودهای عمومی برای جلوگیری دانش حجم در ساماندهی حجمی به سیمای شهر، ایجاد نظم، هویت و توان اطلاع‌رسانی، عرصه تازه تعامل مجسمه‌سازی و محیط می‌باشد.

ب) مجسمه‌سازی محیطی
سازماندهی بصری فضای شهری تنها به ارتباط موزون و هماهنگ ساختمانها و فضاهای شهری ساماندهی ختم نمی‌شود. سازماندهی بصری فضای شهر بهرحال نیازمند گسترش، تقویت، تاکید، تعدیل، در ساختار فضائی شهر از طریق افزودن عناصر حجمی جدید دارای عملکرد عمدتا بصری می‌باشد. اضافه نمودن احجام براساس نیازمندی‌های سیمای حجمی شهر یا محیط در حیطه عمل مجسمه‌سازی محیطی شهری است. لذا مجسمه محیطی شهری به هرگونه مجسمه اطلاق می‌گردد که با مبنای قرار دادن نیازمندیهای حجمی و ساختار فضایی محیط و تبعیت از خصوصیات آن شکل می‌گیرد و افزودن آن به محیط شهری عمدتاً با هدف تکمیل، تقویت یا تعدیل فضای شهری است. هرگونه حجمی که به ساخت شهری اضافه می‌شود به نوبه خود در ساخت حجمی شهر اثر می‌گذارد.
بدین‌گونه روند هوشمندانه اضافه نمودن احجام بایستی خصوصیات حجمی شهر را مبنای گسترش قرار دهد.
تعیین خصوصیات حجمی (هویت حجمی سیمای شهر) براساس بررسی عناصر عجمی و شیوه ارتباط آنان با یکدیگر از دیگر عرصه‌های تعامل مجسمه‌سازی و محیط است.
نیازمندیهای عمومی بصری شهرها در مکان‌ها و مناطق مختلف ویژگی‌های محلی کسب می‌کنند. این ویژگی‌ها عمدتاً تابع خصوصیتات کاربردی محل و منطقه (خدماتی، تولیدی، تجاری، مسکونی، آموزشی و فراغتی و. . .) خصوصیات جغرافیایی طبیعی (پستی و بلندی نوع گیاه) ثبت و مختصات معماری منطقه، گروه دیدار کننده، فرهنگ اجتماعی و بصری وی، شیوه دیدار بیننده (سواره، پیاده و سرعت فاصله دیدار) قرار می‌گیرند، لذا مجسمه‌سازی محیطی تابع شرایط کاربردی، مختصات بصری و سبک معماری، مخاطب و ترافیک خواهد بود و بدین‌گونه هماهنگی خود را با طراحی محیطی تامین می‌کند و عملکرد معینی می‌یابد و تابع قواعد زیبای عملکردی قرار می‌گیرد. گستره مجسمه‌سازی محیطی از نیازمندیهای صرفاً بصری تا نیازمندی‌های اطلاع‌رسانی تبلیغی و فرهنگی را در بر می‌گیرد.
تعیین این نیازمندیها و برنامه‌ریزی براساس خصوصیات طراحی محیطی برای تعیین خصوصیات، نوع و میزان مجسمه‌های شهری است که از ضروریات تغییر مطلوب سیمای شهری برای ایجاد و حفظ مستمر کیفیت محیط شهری است.

ج) مجسمه‌سازی نیاز فرهنگی محیط (مجسمه‌های هنری و فرهنگی)
نیازمندی‌های فرهنگی محیط به موضوعات فرهنگی، بزرگذاشت افراد، وقایع مسائل تبلیغی و ترویجی، استفاده (زماندار یا نامحدود) از آثار هنری از جمله مجسمه‌سازی را ضروری می‌سازد. مجسمه به عنوان آثار هنری بایستی از طریق محیط موثرش به بافت حجمی یا بصری شهر پیوند بخورد. فضای پیرامون و موثر مجسمه (فضائی که وارد ارتباط متقابل بصری با حجم محاط در خود می‌شود) پاساژ این ارتباط می‌باشد. لذا محیط پیرامون از لحاظ خصوصیات فضایی، منظر، وسعت دید، اندازه، باز و بسته بودن، شرایط تابش نور خورشید و. . . قابل بررسی است.
بررسی و انتخاب مکان مناسب و بررسی شرایط محیط موثر مجسمه از دیگر مباحث بدین‌گونه بافت حجمی شهر عرصه‌ای است که احجام، در آن نقش عملکردی متفاوت اما در طیفی پیوسته به ترتیب زیر ایفا می‌کنند:
1 – احجام صرفاً عملکردی مانند ساختمانها
2 – تغییرات معین و زائده‌های احجام عملکردی که به دلیل تنوع و چشم‌نوازی به آنها متصل می‌شوند.
3 – احجام بصری مستقل (مجسمه‌های محیطی) که برای ایجاد هماهنگی بصری بیشتر، تقویت و یا تعدیل در تأثیر محیط، با تاکید بر نقش عملکرد معین.
4 – مجسمه‌های هنری برای اعتلای فرهنگی محیطهای عمومی کل این عرصه به دلیل پیوستگی از قواعد بصری کلی پیروی خواهد کرد.
پرداخت رهنمودهای کلی و ضوابط عام و در صورت ممکن پیشنهاد روش‌های اجرایی در جهت حفظ پیوستگی این چهار عرصه جنبه دیگری از بررسی تئوری کنکاش علمی عرصه مجسمه‌های شهری است.

مجسمه شهری
«مجامع شهری، دوران گذار از مراحل غفلت و ناخودآگاهی محیطی به مراحل بیداری و خودآگاهی محیطی را می‌گذرانند»
دوران گذار ویژگی‌ها و قاعده‌مندی‌هائی دارند که نقش برنامه‌ریزی را موکد و روش‌های ویژه را بارز می‌کنند. پیدا کردن این ویژگیها و روش‌های سودمندی از نیازمندی‌های گذار موفق است و عرصه دیگری را می‌گشاید.

 [1] 2


فراخوان جشنواره های داخلی
فراخوان جشنواره های خارجی
100 سال مجسمه سازی نوین جهان
جشنواره های بین المللی
مقالاتی پیرامون هنر و زیبایی شناسی
معرفی کتاب
مقاله شناسی
پایان نامه های مجسمه سازی

اخبار انگلیسی
مقالات انگلیسی


درباره ما
تماس با ما
info@iransculpture.ir
IranSculpture@yahoo.com